Άγαλμα του Ασκληπιού 1.800 ετών ήρθε στο φως στην αρχαία Ασπενδο: ο θεός της ιατρικής δίπλα στον Τελεσφόρο

Ένα εντυπωσιακό μαρμάρινο άγαλμα του Ασκληπιού, του θεού της ιατρικής και της ίασης, ήρθε στο φως στην αρχαία Ασπενδο, μία από τις σημαντικότερες ελληνικές πόλεις της Παμφυλίας, στη νότια Μικρά Ασία. Το εύρημα, ηλικίας περίπου 1.800 ετών και ύψους 2,20 μέτρων, απεικονίζει τον θεό μαζί με τον Τελεσφόρο και ανακοινώθηκε από τον Τούρκο υπουργό Πολιτισμού και Τουρισμού Μεχμέτ Νουρί Ερσόι.

Το γλυπτό εντοπίστηκε κάτω από τα ερείπια μιας μνημειακής πύλης της πόλης, στη βόρεια πτέρυγα, κοντά στην ανατολική πλατεία και σε μικρή απόσταση από το περίφημο αρχαίο θέατρο της Ασπένδου. Βρισκόταν πάνω σε έναν πολυσύχναστο δρόμο της ρωμαϊκής περιόδου, ενώ χρονολογείται στο τελευταίο τέταρτο του 2ου αιώνα μ.Χ., την ίδια εποχή που ακμάζει το μνημειακό οικοδομικό πρόγραμμα της πόλης.

Στο σύμπλεγμα ο Ασκληπιός αποδίδεται ως ώριμος γενειοφόρος άνδρας με επιμελημένη κόμμωση, ενώ δίπλα του στέκεται ο Τελεσφόρος, ο γιος και βοηθός του, ως μικρόσωμη παιδική μορφή τυλιγμένη σε μακρύ ένδυμα με κουκούλα. Το γεγονός ότι και οι δύο μορφές διασώθηκαν μαζί σχεδόν ακέραιες αποτελεί σπάνια περίπτωση για γλυπτά σύμπλοκα αυτού του είδους και προσδίδει ιδιαίτερη αξία στο εύρημα.

Η σημασία του ευρήματος

Η ανακάλυψη αποτελεί την πρώτη άμεση υλική μαρτυρία που συνδέει τη λατρεία του Ασκληπιού συγκεκριμένα με την Ασπενδο. Μέχρι σήμερα η παρουσία της λατρείας του θεού στην πόλη δεν τεκμηριωνόταν με τέτοιο τρόπο, και το άγαλμα έρχεται να καλύψει ένα κενό στην εικόνα που είχαν οι ερευνητές για τη θρησκευτική ζωή του τόπου κατά τους ρωμαϊκούς χρόνους.

Καθοριστική είναι και η θέση όπου βρέθηκε το γλυπτό. Η τοποθέτησή του σε έναν δημόσιο, πολυσύχναστο χώρο της πόλης, και όχι σε ένα απομονωμένο θεραπευτικό ιερό, δείχνει ότι η φροντίδα της υγείας και η λατρεία της ίασης ήταν ενσωματωμένες στην καθημερινή αστική ζωή. Ο Τελεσφόρος, ως σύμβολο της ανάρρωσης, ενισχύει την ανάγνωση του πορεία από την ασθένεια προς την πλήρη αποκατάσταση.

Η αρχαία Ασπενδος

Η Ασπενδος ιδρύθηκε γύρω στο 1000 π.Χ. από Αργείους αποίκους και εξελίχθηκε στο σημαντικότερο εμπορικό κέντρο της Παμφυλίας. Η ελληνική παρουσία στα παράλια της Μικράς Ασίας διαμόρφωσε επί αιώνες τον χαρακτήρα της περιοχής, και η πόλη αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα του πλούτου και της ακμής που γνώρισαν οι ελληνικές πόλεις της Ανατολής.

Η Ασπενδος είναι παγκοσμίως γνωστή κυρίως για το εξαιρετικά διατηρημένο αρχαίο θέατρό της, ένα από τα καλύτερα σωζόμενα του αρχαίου κόσμου. Από το 2015 η αρχαία πόλη περιλαμβάνεται στον προκαταρκτικό κατάλογο Μνημείων Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO, γεγονός που υπογραμμίζει τη μνημειακή σημασία του χώρου και το ενδιαφέρον που συγκεντρώνει διεθνώς.

Η ανασκαφή

Οι ανασκαφές στην Ασπενδο διεξάγονται συστηματικά από το 2014, με βάση προγενέστερες έρευνες επιφανείας που ξεκίνησαν το 2008, και εντάσσονται στο τουρκικό πρόγραμμα «Κληρονομιά για το Μέλλον». Επικεφαλής της ανασκαφικής προσπάθειας είναι ο καθηγητής δρ Βελί Κεσέ, από το Τμήμα Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Χατζετέπε, υπό την εποπτεία του οποίου συνεχίζεται η αποκάλυψη του αρχαίου ιστού της πόλης.

Την ανακάλυψη γνωστοποίησε ο υπουργός Πολιτισμού και Τουρισμού Μεχμέτ Νουρί Ερσόι μέσω ανάρτησης στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, και όχι με επίσημη συνέντευξη Τύπου. Ο υπουργός χαρακτήρισε το εύρημα ως «την επιστροφή της ίασης στο φως», μια φράση που συνδέει συμβολικά τη σημασία του Ασκληπιού με την ανάδυση του αγάλματος έπειτα από αιώνες κάτω από το χώμα.

Το πλαίσιο και η συνέχεια

Ο Ασκληπιός υπήρξε μία από τις δημοφιλέστερες θεότητες του αρχαίου ελληνικού κόσμου, με τη λατρεία του να απλώνεται σε ξακουστά Ασκληπιεία, τα θεραπευτικά ιερά όπου οι πιστοί αναζητούσαν την ίαση. Το φιδόβεργο παρέμεινε το διαχρονικό σύμβολό του, γι' αυτό και η παρουσία ενός αγάλματός του σε δημόσιο χώρο μιας πόλης προσφέρει πολύτιμες πληροφορίες για τον ρόλο της υγείας στη ζωή των κατοίκων.

Το εύρημα εμπλουτίζει την κατανόηση της θρησκευτικής και κοινωνικής ζωής μιας ελληνικής πόλης της Μικράς Ασίας κατά τη ρωμαϊκή εποχή, δείχνοντας πώς η μέριμνα για την υγεία ενσωματωνόταν στον δημόσιο αστικό χώρο. Καθώς οι ανασκαφές συνεχίζονται, το άγαλμα του Ασκληπιού και του Τελεσφόρου προμηνύεται ότι θα αποτελέσει αφορμή για νέες μελέτες γύρω από τη λατρεία της ίασης στον αρχαίο κόσμο.